Wiadomo

Zło

    Wystarczy rozejrzeć się w komunikacji miejskiej, kawiarni czy poczekalni u lekarza: niemal każdy trzyma w ręku telefon. Sprawdzamy powiadomienia z przyzwyczajenia, odruchowo odblokowujemy ekran, przewijamy kolejne treści, choć często nie pamiętamy już, czego właściwie szukaliśmy. Słowo „online” stało się domyślnym stanem, a obecność w sieci nierzadko wyprzedza obecność w rzeczywistości. Nic dziwnego, że coraz częściej mówi się o cyfrowym detoksie – świadomym ograniczeniu czasu spędzanego przed ekranem. Problem polega na tym, że nasze relacje z technologią są bardzo ambiwalentne. Z jednej strony internet ułatwia pracę, pozwala na kontakt z bliskimi, daje dostęp do wiedzy i narzędzi rozwijających kompetencje. Z drugiej strony wciąga nas w spiralę porównań, lęku przed tym, że coś nas omija, oraz rozproszenia. Mózg bombardowany bodźcami ma coraz większy problem z koncentracją na jednym zadaniu. Czytanie dłuższego tekstu czy spokojna rozmowa bez zerkania na telefon stają się dla wielu wyzwaniem. Cyfrowy detoks nie polega na całkowitej ucieczce od technologii – dla większości z nas byłoby to po prostu nierealne. Chodzi raczej o odzyskanie poczucia, że to my używamy narzędzi, a nie one nas. Pierwszym krokiem bywa zrobienie uczciwego „rachunku sumienia”: ile godzin dziennie spędzam w sieci i na co? Czy rzeczywiście jest to głównie praca i kontakt z bliskimi, czy raczej bezmyślne przewijanie, podglądanie innych i gaszenie nudy? Odpowiedzi potrafią zaskoczyć, a nawet wystraszyć. Wiele osób zauważa, że najbardziej niszczące są nie tyle długie sesje przy komputerze, ile setki krótkich wejść w ciągu dnia. Każde powiadomienie, dźwięk czy wibracja rozrywają koncentrację i pozostawiają po sobie ślad – mózg potrzebuje czasu, aby ponownie wejść w tryb głębokiego skupienia. W praktyce oznacza to, że duża część energii idzie nie na pracę, lecz na ciągłe przełączanie się między zadaniami. Stąd zmęczenie, poczucie chaosu i chroniczny brak czasu, choć obiektywnie w ciągu dnia nie wydarzyło się nic nadzwyczajnego. Jednym z najprostszych sposobów na ograniczenie tego chaosu jest wyciszenie powiadomień lub całkowite ich wyłączenie w niektórych aplikacjach. Innym – wyznaczenie sobie „okien czasowych”, w których sprawdzamy pocztę, wiadomości czy media społecznościowe. W przerwach warto zrobić coś, co angażuje nas inaczej niż ekran: krótki spacer, kilka ćwiczeń rozciągających, parę minut oddechu przy otwartym oknie. Takie drobne praktyki potrafią zrobić zaskakująco dużą różnicę w samopoczuciu. W procesie cyfrowego detoksu pomaga też znalezienie zajęć, które dają satysfakcję bez udziału technologii. Może to być czytanie papierowych książek, rysowanie, gra na instrumencie, gotowanie, praca w ogrodzie czy jakakolwiek inna forma twórczej aktywności. Część osób odkrywa, że potrzebuje także miejsca ekspresji, które nie będzie oparte na szybkich lajkach i komentarzach – zamiast kolejnych rolek wideo powstaje notatnik, dziennik albo nawet blog hobbystyczny prowadzony w spokojnym tempie, bez presji na codzienne publikacje. Kluczowe jest to, by wyjść z roli biernego konsumenta treści i stać się twórcą, choćby na niewielką skalę. Cyfrowy detoks ma również wymiar relacyjny. Gdy odkładamy telefon w czasie spotkań z bliskimi, poprawia się jakość rozmów. Zaczynamy słyszeć nie tylko słowa, ale też ton głosu, pauzy, gesty. Zamiast dokumentować każdą chwilę aparatem, bardziej ją przeżywamy. Znika też subtelne napięcie, wynikające z tego, że część naszej uwagi nieustannie „wisi” w sieci, gotowa wychwycić kolejne powiadomienie. Ciekawym doświadczeniem bywa również świadome bycie offline przez określony czas – na przykład cały weekend. Dla wielu osób brzmi to jak eksperyment z pogranicza science fiction, a jednak ci, którzy się na to decydują, często opisują podobne wrażenia: pierwszego dnia niepokój i automatyczne sięganie po telefon, drugiego – pojawiający się spokój i lepszy kontakt ze sobą, trzeciego – niechęć do powrotu do dawnego trybu. Oczywiście po takim „urlopie od sieci” życie nie zmieni się magicznie, ale może pojawić się inna perspektywa. Trzeba też pamiętać, że technologie nie są same w sobie ani dobre, ani złe – kluczowy jest sposób, w jaki je wykorzystujemy. Internet może być źródłem inspiracji, wiedzy i kontaktów, ale równie dobrze może służyć do ucieczki przed trudnymi emocjami, nudą czy poczuciem samotności. Dlatego w procesie cyfrowego detoksu warto zadać sobie pytanie: czego właściwie szukam w sieci, czego mi brakuje w realnym życiu i czy da się to choć częściowo zbudować inaczej? Na koniec warto uświadomić sobie, że cyfrowy detoks to nie jednorazowa „kuracja”, ale raczej proces uczenia się nowych nawyków. Będą w nim wzloty i upadki, okresy większej uważności i momenty, gdy znów wpadniemy w wir powiadomień. Nie chodzi o perfekcję, lecz o stopniowe odzyskiwanie przestrzeni, w której jest miejsce na ciszę, nudę, refleksję i kontakt z samym sobą. W świecie, który krzyczy coraz głośniej, umiejętność wyłączenia dźwięku może okazać się jedną z najcenniejszych kompetencji.